گزارش نشست ژانر

12 خرداد 1405

گزارش نشست نقد و بررسی نمایشنامه‌های «آدم‌کش» و «پیچ خطرناک» نشست نقد و بررسی دو نمایشنامه «آدم‌کش» نوشته آنتونی شفر با ترجمه شهرام زرگر و «پیچ خطرناک» اثر جی. بی. پرستلی با ترجمه امین حسینیون، با هدف معرفی عناوین نخستین «مجموعه نمایشنامه‌های ژانر» نشر رایبد برگزار شد. مدیریت این جلسه بر عهده اصغر نوری بود و جمعی از چهره‌های برجسته تئاتر و ادبیات از جمله فرهاد مهندس‌پور، محمد چرمشیر، آبتین گلکار و حمید امجد در آن حضور داشتند. اصغر نوری در ابتدای جلسه به رویکرد خاص این مجموعه که به دلیل اهمیت و هم‌راستایی دو اثر، آن‌ها را در یک نشست مشترک معرفی کرد، اشاره نمود. در ادامه، شهرام زرگر به تشریح ویژگی‌های خاص نمایشنامه «آدم‌کش» پرداخت و تأکید کرد که این اثر با داشتن ۳۰ دقیقه آغازین بدون دیالوگ، ساختاری مبتنی بر کنش (اکت) دارد که در میان آثار تئاتری کم‌نظیر است. او همچنین با اشاره به علاقه وافر آنتونی شفر به مقوله «بازی»، این عنصر را زیربنای اصلی آثار این نویسنده دانست که حتی مورد توجه کارگردان بزرگی چون آلفرد هیچکاک نیز قرار گرفته بود. فرهاد مهندس‌پور در تحلیل عمیق‌تری، نمایشنامه «آدم‌کش» را روایتی از «فردیت‌یابی» توصیف کرد. او با استناد به نظریات فلسفی هانا آرنت و کریستوف منکه، توضیح داد که شخصیت‌ها در این اثر درگیر یک «بازی وحشتناک و کمدی» برای رسیدن به رهایی و فردیت هستند. از نظر مهندس‌پور، نزدیکی این اثر به مخاطب امروزی به دلیل دوری از حکمت‌های فخیم و استفاده از شوخی‌های روزمره و حتی سخیف در لحظات بحرانی است. وی همچنین «پیچ خطرناک» اثر جی. بی. پرستلی را نمونه‌ای از ساختار «دایره‌ای» دانست؛ نمایشنامه‌ای که در پایان، مخاطب را به بازخوانیِ دوباره متن وامی‌دارد تا متوجه شود که تمام پیش‌فرض‌هایش درباره حرکات و موقعیت صحنه اشتباه بوده است. او این تکنیک پرستلی را «یک رودستی صدساله» خواند که رئالیسمِ کلاسیک را با ارجاع به خودِ نمایش می‌شکند. در بخش پایانی، محمد چرمشیر با نقد نگاه کلیشه‌ای موجود در فضای ترجمه ایران که نویسندگان را اغلب از دریچه سیاست یا روان‌شناسی می‌بیند تا تکنیک، به تمجید از آنتونی شفر پرداخت. چرمشیر تأکید کرد که شفر با تسلط بر ابزارهای نمایشنامه‌نویسی، نوعی «دیکتاتوری خوش‌آیند» بر متن ایجاد می‌کند که مخاطب را نه درگیر حواشی، بلکه درگیر خودِ روایت و ساختار فنی می‌کند. او تصریح کرد که در کار شفر، لایه‌های تکنیکال چنان شفاف و قوی عمل می‌کنند که نیازی به کندوکاو در نمادهای سیاسی یا اجتماعی برای درک متن نیست. این نشست در نهایت با تأکید بر لزوم بازخوانی و ترجمه آثاری که بر پایه «تکنیک ژانر» استوارند، به کار خود پایان داد و بر اهمیتِ «تکنیکال بودن» اثر هنری به عنوان عاملی برای ماندگاری و الگوبرداری در تئاتر تأکید کرد. حضور چهره‌هایی نظیر آبتین گلکار و حمید امجد نیز نشان‌دهنده اهمیت این مباحث نظری در میان جامعه حرفه‌ای تئاتر ایران بود.