گزارشی از میز گفت‌وگوی کتاب «اخلاقیات میکادو؛ جستاری در باب سینمای میشائل هانکه»

8 دی 1404

گزارشی از میز گفت‌وگوی کتاب «اخلاقیات میکادو؛ جستاری در باب سینمای میشائل هانکه» میز گفت‌وگوی کتاب «اخلاقیات میکادو؛ جستاری در باب سینمای میشائل هانکه» در تازیخ جمعه ۵ دی‌ماه برگزار شد و جمعی از منتقدان و پژوهشگران حوزهٔ سینما و روان‌شناسی به بررسی ابعاد فکری و اخلاقی سینمای هانکه پرداختند. در این نشست، علی رستگار، فیلم‌ساز، روزنامه‌نگار و منتقد سینما، با اشاره به جایگاه این کتاب در فهم جهان سینمایی هانکه گفت: «اگر قرار باشد متنی به‌عنوان راهنمای درک و دریافت سینمای هانکه معرفی شود، این کتاب را می‌توان نوعی «دستورعمل سینمایی هانکه» دانست». به گفته او، مواجهه با آثار هانکه نیازمند صبر، تأمل و مشارکت فعال مخاطب است، چراکه سینمای او بر نوعی اخلاقیات خاص استوار است؛ اخلاقیاتی که نه عام و کلی، بلکه برآمده از نگاه شخصی و جهان‌بینی خود فیلم‌ساز است. رستگار تأکید کرد که سینمای هانکه تماشاگر را در موقعیت قضاوت اخلاقی قرار نمی‌دهد بلکه از او می‌خواهد نسبت به تصویر، روایت و خشونت بازنمایی‌شده، موضعی آگاهانه اتخاذ کند. در ادامه این میز گفت‌وگو، محمدناصر احدی، روزنامه‌نگار و منتقد سینما، به بحث درباهٔ مفهوم «شر» و امکان بروز آن در سینمای هانکه پرداخت و نسبت این مفهوم را با رسانه مورد بررسی قرار داد. او با اشاره به نقش رسانه در بازتولید یا آشکارسازی شر، سینمای هانکه را عرصه‌ای دانست که در آن شر نه به‌عنوان امری اغراق‌شده، بلکه به‌مثابه امکانی همواره حاضر در زندگی روزمره به تصویر کشیده می‌شود. همچنین دکتر سعید بهزادی‌فر، روان‌شناس، که از مخاطبین حاضر در این نشست بود، از منظر روان‌کاوانه به موضوع شر پرداخت. او خاستگاه شر را در ذات انسان مورد بررسی قرار داد و بیان کرد که یکی از بنیان‌های بقای انسان، تمایل او به حفظ خود است؛ تمایلی که می‌تواند باعث شود فرد برای بقاء، از انجام هیچ کنشی حتی کنش‌های غیراخلاقی فروگذار نکند. این میز گفت‌وگو تلاشی بود برای پیوند دادن خوانش سینمایی، رسانه‌ای و روان‌کاوانه از آثار میشائل هانکه و نشان دادن اینکه کتاب «اخلاقیات میکادو» چگونه می‌تواند بستری برای فهم عمیق‌تر نسبت میان سینما، اخلاق و مسئلهٔ شر فراهم کند.